مطالعات فناوری و نوآوری

سرویس‌های تحت وب 2 در آموزش نوین

نویسنده: دکترابراهیم سامانی،  استاد آموزش زبان انگلیسی و پژوهشگر تکنولوژی‌های نوین آموزشی

چکیده

مفهوم سواد در دهه‌های اخیر  در پرتو معرفی رسانه‌های دیجیتال به طورکامل تغییر یافته است. با توجه به این امر، مقاله حاضر برآن است تا  این جهش معنایی و  تحول عرصه آموزش به مدد سرویس‌های تحت وب را مورد بررسی قرار دهد. آگاهی از سیر تحول فناوری و  لزوم انعکاس این تغییرات در سیستم آموزشی  ضرورت انجام تحقیقات در باره  قابلیت‌های این سرویس‌ها را دوچندان می کند.

واژگان کلیدی: سواد دیجیتالی، روش‌های آموزشی، سرویس‌های تحت وب 2، عصر دیجیتال، فناوری‌های نوین

مقدمه

انسان از دیرباز  نگران تأثیر مخرب فناوری‌های  نوین بر زبان، سواد، و آموزش  بوده است. به عنوان نمونه، سقراط در زمان خود از این نگران بود که  کتابت، پدیده نوظهور روزگارش، به کاهش حفظ مطالب و تضعیف بحث منجر شود. در « تورات»  نیز  کتابت مورد انتقاد قرار گرفته و عملی  بی‌حاصل قلمداد شده است.  در روم باستان،  «سنکا»[1] هشدار داده بود  که خواندن کتاب‌های متعدد باعث گمراهی می‌شود. اما ظهور دستگاه چاپ گوتنبرگ در دهه 1400 باعث رشد  ناگهانی آمار کتاب و به تبع آن باعث تشدید نگرانی‌ها شد.  انتقاد از انباشته شدن  مطالب کم ارزش و غیر ضروری در کتاب‌ها  تا قرن‌ها ادامه پیدا کرد. به عنوان نمونه می توان به حکیم فرانسوی قرن شانزدهم، ژان کالوین[2] اشاره کرد که از جنگل آشفته کتاب‌ها اظهار تاسف می کرد.

فقط کتاب نبود که زمانی مخرب قلمداد می شد.  بلکه این نگرانی با ظهور هر نوع  فناوری نوین اطلاعاتی تکرار شده است.  در سال 1889، اثرات مخرب تلگراف  هر روز با بوق و کرنا در روزنامه‌ها  مطرح می شد و این فناوری نوین به نابود کردن نبوغ افراد متهم می شد.  کارت پستال‌ها ادعا می‌شد  که باعث به تحلیل رفتن نامه‌نگاری  می‌شود. یا در مورد تلفن این هراس وجود داشت که روابط اجتماعی نامناسب را ترویج کند.  در عصر دیجیتال همگان  متفق‌القول قبول دارند که « سواد» یک مفهوم جمع است و باید به  صورت واژه جمع «سوادها» به کار برود.  برای همگان آشکار شده است که  «سوادها » صرفاً مهارت‌ها و توانش‌های فردی نیستند، بلکه تمرین‌های اجتماعی تلقی می‌شوند. براین اساس ، ویگوتسکی[3] (1980) یادگیری را تجربه‌ای اجتماعی معرفی می کند. این حقیقت به مدد  ظهور «سرویس‌های تحت وب 2 » اهمیت مضاعف پیدا کرده است. «وب 2 » به نسل جدید ابزارهای شبکه-محور از قبیل و بلاگ‌ها، ویکی‌ها و شبکه‌های اجتماعی گفته می‌شود که بر ارتباطات، به اشتراک‌گذاری و همکاری  تأکید می‌کنند و کاربران معمولی اینترنت را از  مصرف کنندگان منفعل اطلاعات به مشارکت کنندگان فعال فرهنگ اشتراکی تبدیل می‌کنند.  از دهه‌های قبل، صحبت از سوادهایی مانند سواد تصویری، سواد رسانه‌ای، سواد اطلاعاتی، و چند سوادی آغاز شده بود. اما با معرفی وب 2،  علاقه مندی به سوادهای نوین به ویژه «سوادهای دیجیتالی»  دو چندان شده است.

تکامل سرویس‌های تحت وب 1 و ظهور سرویس‌های تحت وب 2 در عرصه آموزش

شرلی اظهار می‌کند که ما زمان و تلاش زیادی را  برای توسعه مهارت خواندن و نوشتن– سواد‌چاپی – در کودکان خود صرف می‌کنیم. اکنون وقت آن رسیده است که شیوه یکسانی را برای سوادهای دیجیتالی به کار گیریم. زبان و سواد ارتباط تنگاتنگی با هم دارند: اولاً سواد شالوده‌ای زبانی دارد و ثانیاً همه سوادها به نوعی با انتقال معنی سروکار دارند و این انتقال یا از طریق زبان و یا از طریق کانال‌های مکمل انجام می‌شود. مثلاً، «جیمز جی»  و «الیزابت هایس»[4] (2011)  معتقدند که زبان توسط ابزارهای دیجیتالی تقویت و  توسعه می‌یابد. برای این که تدریس زبان جوابگوی نیاز دانش آموزان باشد، دروس باید تنوع وسیعی از سوادها را فراتر از سواد  به معنی سنتی شامل شود. تداوم تدریس از طریق سواد چاپی در دوره اخیر، به معنی پاسخگویی ناقص به نیازهای حال و آینده دانش‌آموزان است. تدریس، فرایندی پویا است و تغییرات در جامعه، به ویژه در حیطه  فناوری  بر روش‌های یادگیری و تدریس تأثیر بسزایی دارد.

برای استفاده از این تکنولوژی‌ها در آموزش دو نوع ضرورت درونی و بیرونی وجود دارد. ضرورت‌های بیرونی به دغدغه معلمان مربوط می شود تا دانش‌آموزان را برای زندگی اجتماعی، اشتغال و شهروندی در جهانی که به مدد فناوری‌های دیجیتال به جامعه‌ای شبکه‌ای تبدیل شده است، آماده کنند. عمدتاً به سبب همین ضرورت‌های خارجی و به ویژه ضرورت‌های اقتصادی است که برنامه درسی مدارس در سراسر جهان  اهمیت  «توانش‌های دیجیتالی»  و سوادهای نوین را مورد تأکید قرار می دهند . ضرورت‌های درونی به فواید و نتایج مثبتی مربوط می‌شود که  فناوری‌های دیجیتالی در کلاس درس  به ارمغان می‌آورد.  سواد های دیجیتالی به هر جفت این ضرورت‌ها مربوط می‌شود. به عبارت دیگر،  سوادهای دیجیتالی مهارت‌های ضروری هستند که دانش‌آموزان‌مان به مدد آن‌ها می توانند در محیط‌های بیرون از کلاس درس مشارکت حداکثری داشته باشند. این سوادهای دیجیتالی همچنین یادگیری دانش آموزان در  داخل کلاس را غنی‌تر می‌کنند. البته سوادهای دیجیتالی را می توان در دو نسل وب  موسوم به «وب1» و «وب 2» مورد واکاوی قرار داد.

اطلاعات عرضه شده در وب 1 از نوع ایستا بود و هر از چندگاهی به روز رسانی می شد. قابلیت این سرویس، فقط امکان هایپر لینک کردن و بوک مارک کردن صفحات وب را می داد. در سرویسهای تحت وب 1، وب مسترها تصمیم گیرندگان اطلاعات عرضه شده در محیط وب بودند وکاربران صرفاً بازدید کنندگان منفعل بودند در صورت لزوم دانلود می‌کردند. به موازات معرفی سرویس‌های وب 1 ، قابلیت‌های استفاده از این ابزار در آموزش توسط محققان مختلف مورد بررسی قرار گرفته، اما این رویه با معرفی سرویس‌های تحت وب 2 تغییر کرده است. در دهه اخیر، کامپیوترهای رومیزی که از طریق کابل به اینترنت وصل می‌شدند،  جای خود را به دستگاه‌های دستی قابل حمل داده‌اند( مانند آیپدها و گوشی‌های هوشمند، آیفون‌ها، اندرویدها، بلک‌بری‌ها)[5].  به همین دلیل،  توجه ویژه‌ای به تحقیقات در این زمینه شده است.

  مثال بارز سرویس‌های تحت وب 2 توییتر  است. ویژگی منحصر به فرد سرویس‌های تحت وب 2، معرفی نرم افزارهای مبتنی بر وب است. این نرم افزارها نیاز به نصب در کامپیوتر های شخصی شما را ندارند بلکه در سرورهای آنلاین در هر لحظه قابل استفاده هستند. سرویس‌های تحت وب 2،بیشتر به سمت و سوی افزایش اختیار به کاربر پیش رفته است. به عبارت دیگر، این وب‌سایت‌ها، یک لوح سفیدی را در اختیار کاربران‌شان قرار می‌دهند تا براساس سلیقه خود به آن شکل داده و مطالب خود را برای استفاده دیگر کاربران آپلود کنند. وبلاگ‌نویسی یک نمونه عالی دیگر برای این سرویس‌ها می‌باشد. نمونه دیگر سایت ورد پرس می باشد که به کاربر این امکان را می دهد که  سایت ساده ای را با ساختارهای ارائه شده بسازند و هر چیزهایی را که دوست دارند، پست کنند.

به طور کلی، سرویس‌های تحت شبکه 2 را با توجه به کاربرد آن‌ها در آموزش می‌توان به ابزارهای ارائه (اشتراک اسلاید، پرزی[6] و غیره)، تصویری (انیموتو[7]، فوتو پیچ[8] و غیره)، تلفن همراه (جات[9]، فون و غیره)، گروهی (ادمودو، نینگ، کریییتیو کامنز[10] و غیره) طبقه‌بندی کرد. امروزه بیشتر معلمان از سرویس‌های تحت وب 2 در کلاس‌های درس خود برای تدریس مهارت‌های مختلف استفاده می‌کنند. به عنوان نمونه، وبلاگ‌نویسی و بحث در گروه‌های آنلاین، ویرایش پست‌های خود و دیگران در ویکی‌ها ویا نوشتن توئیت‌ها برای تقویت مهارت نوشتاری دانش آموزان به کار گرفته می شود.  همچنین برای تقویت مهارت خواندن، دانش‌آموزان با استفاده  از امکانات موجود در « نرم‌افزار کیندل»[11] و یا سایر نرم‌افزارهای مخصوص خواندن کتاب‌های الکترونیکی می‌توانند برای مقالات یادداشت بنویسند و همچنین برای مقالات آنلاین  با استفاده از سرویس‌های تحت شبکه مانند «دیگو»[12] یا اپلیکیشن‌هایی مانند «گود ریدر» [13] یادداشت بنویسند و این یادداشت‌ها را به اشتراک گذاشته و یا مورد بحث قرار دهند. از ویژگی بارز این فعالیت‌ها، انجام دادن تکلیف‌ها و تمرین‌هایی است که به کار گروهی نیاز دارد.

 شبکه‌های اجتماعی مثل فیس بوک و یا شبکه‌های تخصصی‌تر مانند «گروپس»[14]،« نینگ»[15] و یا شبکه‌هایی با محوریت آموزشی مانند «ادمودو[16]»  با و یژگی‌های مختلف امکاناتی فراهم آورده اند که معلمان بتوانند  بیشتر با دانش آموزان خود تعامل داشته باشند. البته ظهور فناوری‌های نوین در حیطه آموزش همچنان ادامه دارد. از جمله می‌توان به « وایت‌بوردهای هوشمند تعاملی»[17] اشاره کرد که می‌توانند با  صفحات وب و برنامه‌های در حال اجرا در کامپبوترهایی که به آنها وصل هستند، تعامل داشته باشند. همچنین می‌توان به پرینتر های سه‌بعدی که برخی قابلیت‌های آموزشی دارند و به «کلیکرها»[18] اشاره کرد  که پاسخ دانش‌آموزان به سوالات معلم را در روی صفحه و یا تخته‌های هوشمند نشان می‌دهد. گسترش سخت افزارهای دیجیتالی و امکانات ارائه شده توسط وب 2 و نرم‌افزارهای آموزشی  به‌صورت روز افزون ‌در حال رشد است و خبر خوبی برای افراد فعال در حیطه آموزش به شمار می‌رود.

نتیجه گیری

گسترش سوادهای دیجیتالی در کلاس درس درکنار آموزش سنتی باید مورد توجه  معلمان قرار گیرد تا دانش آموزان در مقام شهروندان قرن 21 بتوانند با مجموعه‌ای کامل ازسوادها و مهارت‌های مورد نیاز این قرن آشنا بشوند  و چالش‌های بشری و محیطی را در مقیاس جهانی تجربه کنند. در جهت نیل به این هدف،  معلمان باید سوادهای دیجیتالی را در خدمت غنی‌سازی طرح درس‌های خود قرار دهند.

پانوشت‌ها: 

[1] Seneca

[2] John Calvin

[3] Vygotsky

[4] James Gee and Elisabeth Hayes

[5] BlackBerry

[6] Prezi

[7] Animoto

[8] Photo Peach

[9] Jott

[10] Creative Commons

[11] Kindle

[12] Diigo ( www.Diigo.Com)

[13] Good reader (www.goodreader.net/goodreader.html)

[14] Groups

[15] Ning ( www.ning.com)

[16] Edmodo

[17] Interactive White Boards (IWBs)

[18] Clickers (personal response system)

 

 

منابع و ارجاعات

Blair, A.M., Too Much to know: Managing scholarly information before the modern age.2010, New Haven: Yale University Press.

Morozov, E., The Net Delusion: The dark side of internet freedom 2011, New York: Public Affairs.

Kalantzis, M. and B. Cope, Literacies 2012, New York: Cambridge University Press.

Lankshear, C. and M. Knobel, Literacies: Social, cultural and historical perspectives 2011, New York: Peter Lang.

Pegrum, M., Modified, multiplied, and (re)mixed: Social media and digital literacies in Digital Education: Oppoortunities for social collaboration, M. Thomas, Editor 2011, Palgrave Macmillan: New York. p. 9-35.

Barton, D., Literacies: An introduction to the ecology of written language 1994, Oxford: Blackwell.

Barton, D. and M. Hamilton, Literacy practices in Situated Literacies: Reading and writing in context  D. Barton, M. Hamilton, and R. Ivanic, Editors. 2000, Routledge London p. 7-15.

Rheingold, H., Net Smart: How to thrive online 2012, Cambridge, MA: MIT Press.

Vygotsky, L.S., Mind in society: The development of higher psychological processes 1980: Harvard university press.

Jian, H.L., et al., The role of electronic pocket dictionaries as an English learning tool among Chinese students. Journal of Computer Assisted Learning, 2009. 25(6): p. 503-514.

Barrett, B., et al., The Internet and Business English 2003: Summertown Publ.

Shirly, C. Does the internet make you smarter? . Wall Street 2010.

Gee, J.P. and E.R. Hayes, Language and learning in the Digital Age 2011, London: Routledge

Chastain, K., Developing Second Language Skills: Theory and Practice1998, USA: Harcourt Brace Jovanovich, Inc.

Belshaw, D.A.J., What is ‘digital literacies’? A pragmatic investigation 2011.

Selwyn, N., Education and Technology: Key issues and debates 2011, London: Continuum.

Stockwell, G., Using mobile phones for vocabulary activities: Examining the effect of the platform. Language Learning & Technology, 2010. 14(2): p. 95-110.

Demirbilek, M., Investigating attitudes of adult educators towards educational mobile media and games in eight European countries. Journal of Information Technology Education, 2010. 9(1): p. 235-247.

Ballance, O.J., Mobile language learning: more than just “the platform”. Language Learning & Technology, 2012. 16(3): p. 21-23.

Juida, W. and B.H. Tan, Weblogs for English language learning: Students’ perceptions. Turkish Online Journal of Distance Education, 2011. 12(4): p. 115-132.

Kashani, H., R.B. Mahmud, and S.A.R. Kalajahi, Comparing the effect of blogging as well as Pen-and-Paper on the essay writing performance of Iranian graduate students. English Language Teaching, 2013. 6(10): p. 202.

Bosch, T.E., Using online social networking for teaching and learning: Facebook use at the University of Cape Town. Communicatio: South African Journal for Communication Theory and Research, 2009. 35(2): p. 185-200.

Hew, K.F., Students’ and teachers’ use of Facebook. Computers in Human Behavior, 2011. 27(2): p. 662-676.

نحوۀ ارجاع به این مقاله

سامانی، ابراهیم. (1395، 30 آذر). سرویس‌های تحت وب 2 در آموزش نوین. مجله دیجیتالی سایبرپژوهی، 1، (9-1).

استفاده از مطالب این سایت فقط با ذکر منبع بلامانع است.

نظر دادن