اسناد راهبردی

کراودفاندینگ و فضای سایبر

تلخیص و ترجمه توسط: دکتر عبدالله کریم‌زاده، پژوهشگر مطالعات فرهنگی و مطالعات فضای سایبر[1]

چکیده

این سند که توسط کمیسیون اروپا تهیه‌شده است، با تکیه بر ادبیات موجود به واکاوی «کراودفاندینگ» در اتحادیه اروپا می‌پردازد و توضیح می‌دهد که کمپین‌ها و پلتفرم‌های (سامانه‌ها) کراودفاندینگ چگونه عمل می‌کنند. سپس توضیح می‌دهد که کسب‌وکارهای نوپا (استارت‌آپ‌ها) چگونه می‌توانند از کراودفاندینگ بهره ببرند: استارت‌آپ‌ها و کارآفرینان می‌توانند از طریق کراودفاندینگ برای پروژه‌ها و ایده‌های نوآورانه خود منابع مالی و سرمایه جذب کنند. در گزارش پیش‌رو علاوه بر مزایای کراودفاندینگ به معایب و آسیب‌های آن نیز پرداخته‌شده است. در پایان این گزارش، قوانین و نهادهایی که برای قانون‌گذاری و نظارت بر این روش تأمین مالی در اروپا وجود دارد مورد ارزیابی قرارگرفته است.

کلیدواژه‌ها: کراودفاندینگ، جذب سرمایه، کمپین‌های کراودفاندینگ، پلتفرم‌های کراودفاندینگ، حامیان مالی

خلاصه مدیریتی سند

در این گزارش موانع موجود بر سر راه نوآوری‌های مبتنی بر فضای سایبر موردبررسی قرارگرفته است. نوآوران و کارآفرینان در نظرسنجی‌های قبلی شکایت کرده‌اند که جذب سرمایه و منابع مالی یکی از دغدغه‌های اصلی بنگاه‌های کوچک و متوسط و همچنین استارت‌آپ‌ها است. لذا ما به تحقیق درباره روش‌های نوین برای جذب سرمایه پرداخته‌ایم. روش‌های سنتی جذب سرمایه عبارت است از: حمایت مالی خانواده و دوستان، اخذ وام بانکی، فرشتگان کسب‌وکار و سرمایه‌گذاری خطرپذیر. به اعتقاد ما، «کراودفاندینگ» یک روش بالقوه برای فراتر رفتن از روش‌های سنتی جذب سرمایه و برداشتن موانع موجود بر سر راه نوآوری است. این سند با تکیه بر ادبیات موجود به واکاوی «کراودفاندینگ» در اروپا می‌پردازد و توضیح می‌دهد که کمپین‌ها و پلتفرم‌های (سامانه‌ها) کراودفاندینگ چگونه عمل می‌کنند. سپس توضیح می‌دهد که استارت‌آپ‌ها چگونه می‌توانند از کراودفاندینگ بهره ببرند: کراودفاندینگ یعنی تأمین مالی یک ایده یا پروژه به‌وسیله تعداد زیادی از مردم و حجم کمی از پول از هر فرد. کراودفاندینگ در شکل امروزی‌اش نیازمند واسطه‌هایی است که «پرتال جذب سرمایه[2]» نامیده می‌شوند. این پرتال‌ها معمولاً بر صفحات وب استوار هستند.

چهار مدل کراودفاندینگ وجود دارد: 1) هدیه-محور و خیریه‌ای[3]: در این مدل، حامیان مالی صرفاً به دلیل علاقه شخصی‌شان به یک کمپین کمک می‌کنند و معمولاً انتظار ندارند که پولشان بازگشت داده‌شود. 2) پاداش-محور[4]: در این مدل، حمایت‌کننده‌ها به یک کمپین کمک می‌کنند و در عوض یک پاداش (محصول یا خدمات) دریافت می‌کنند.3) وام-محور[5]: در این مدل، حمایت‌کننده‌ها به یک کمپین وام می‌دهند و سود دریافت می‌کنند.4) سهام-محور[6]: در این مدل، حمایت‌کننده‌ها بخشی از سهام یک استارت‌آپ را می‌خرند و در سود آن سهیم می‌شوند. نوآوران و کارآفرینان می‌توانند از طریق پرتال کراودفاندینگ یک کمپین برای تأمین مالی پروژه‌های خود راه‌اندازی کنند. آنان علاوه بر جذب پول از مزایای معنوی نیز برخوردار می‌شوند مثلاً می‌توانند از مردم درباره ایده خود بازخورد بگیرند. حامیان مالی هم می‌توانند پیش از اینکه محصول موردنظر به تولید انبوه برسد، به آن دسترسی داشته باشند.

کراودفاندینگ معایبی هم دارد. کارآفرینان باید ایده خود را فاش کنند و اگر ایده‌شان برای مردم مبهم باشد، نمی‌توانند جذب سرمایه کنند. حامیان نیز ممکن است در معرض کلاه‌برداری قرار بگیرند، زیرا اکثر تراکنش‌های مالی در محیط اینترنت انجام می‌گیرد. سند حاضر پس از واکاوی مزایا و معایب کراودفاندینگ، به قوانین مربوط به کراودفاندینگ در اتحادیه اروپا که از سال 2014 به اجرا درآمده است، می‌پردازد.

1- مقدمه

نوآوران و کارآفرینان «جذب سرمایه» را اصلی‌ترین مشکل استارت‌آپ‌ها (کسب‌وکارهای نوپا) و صاحبان ایده می‌دانند. شیوه‌های سنتی جذب سرمایه از قبیل قرض گرفتن از دوستان و بستگان، وام گرفتن از بانک، سرمایه‌گذاری توسط فرشتگان کسب‌وکار و سرمایه‌گذاران ریسک‌پذیر دیگر پاسخگو نیست. جذب سرمایه از طریق «کمپین‌های کراودفاندینگ» یک روش بدیل برای تأمین مالی پروژه‌ها و ایده‌های نوآورانه است. هرکدام از این شیوه‌ها محاسن و معایبی دارد. مثلاً قرض‌گیری از دوستان و بستگان مستلزم داشتن دوستان و بستگان ثروتمند و متمول است و لذا ممکن است باعث سوگیری طبقاتی شود. بانک‌ها هم به دلیل عدم اعتماد به کارآفرینان تازه‌کار اغلب از دادن وام به آن‌ها طفره می‌روند. با ظهور اینترنت، پدیده کراودفاندینگ گسترده‌تر شده است. کراودفاندینگ برخلاف سرمایه‌گذاری ریسک‌پذیر که در آن مبالغ هنگفتی از سرمایه توسط یک عده قلیل تأمین می‌شود، مبالغ اندکی را از تعداد کثیری از سرمایه‌گذاران جذب می‌کند. به‌رغم پایین بودن ریسک کراودفاندینگ، شفاف نبودن قوانین مربوط به آن ممکن است باعث شود که برخی سرمایه‌گذاران متضرر شوند. این محاسن و معایب ذیلاً موردبحث قرارگرفته است.

به‌رغم معایب فوق، کراودفاندینگ با اقبال گسترده‌ای روبه‌رو شده است. تعداد انبوهی از پلتفرم‌های کراودفاندینگ در اروپا و آمریکا به وجود آمده است. کراودفاندینگ این امید را ایجاد کرده است که می‌توان خلأ موجود در شیوه‌های سنتی جذب سرمایه را پر کرد. گروه اروپا وضعیت کراودفاندینگ در اتحادیه اروپا را رصد و واکاوی کرده و انواع کراودفاندینگ، معایب و قوانین مربوط به آن‌ها را ارزیابی کرده است. گروه اروپا در این ارزیابی برخی موارد نگران‌کننده را شناسایی کرده است که عدم شفافیت قوانین مربوط به تراکنش‌های بین‌المللی و مسئله مالیات ازجمله آن‌هاست.

این سند ادبیات موجود درباره کراودفاندینگ را مرور و بررسی می‌کند تا بر پتانسیل‌های کراودفاندینگ پرتوافشانی کند و نشان دهد که کراودفاندینگ چگونه می‌تواند به نوآوران و کارآفرینان کمک کند و موانع مالی موجود بر سر راه نوآوران را بردارد. در بخش اول انواع اصلی کراودفاندینگ و نحوه عمل آن‌ها معرفی می‌شود. در بخش دوم به محاسن و معایب کراودفاندینگ پرداخته می‌شود و بالاخره در بخش سوم قوانین مربوط به کراودفاندینگ در کشورهای اروپایی مورد ارزیابی قرار می‌گیرد و نشان داده می‌شود که کشورهای اروپایی چگونه توانسته‌اند نواقص کراودفاندینگ را برطرف کنند.

2- توصیف کراودفاندینگ و نحوه عمل آن

کراودفاندینگ به جمع‌آوری منابع (پول، کالا و…) از تعداد انبوهی از مردم گفته می‌شود که از طریق اینترنت صورت می‌گیرد. مردم در قبال کمک‌هایشان با توجه به نوع کراودفاندینگ مزایایی دریافت می‌کنند. در کراودفاندینگ سه بازیگر اصلی وجود دارد: مردم (کمک‌کنندگان)، پلتفرم کراودفاندینگ و راه‌اندازی‌کنندگان کمپین کراودفاندینگ. این بخش‌بر پلتفرم‌ها و کمپین‌های کراودفاندینگ متمرکز می‌شود. بخش سوم به راه‌اندازی‌کنندگان کمپین می‌پردازد؛ و بخش چهارم محاسن و معایب کراودفاندینگ را بررسی می‌کند و بخش پنجم نشان می‌دهد که این بازیگران اصلی چگونه نظارت قانونی می‌شوند.

1-2- کمپین‌های کراودفاندینگ

کارآفرینان و نوآوران می‌توانند به یکی از چهار روش زیر کمپین خود را راه‌اندازی کنند: هدیه-محور، پاداش-محور، وام-محور و سهیم شدن در سود. در مدل اول، حامیان مالی در قبال هدیه‌های خود چیزی دریافت نمی‌کنند. این نوع هدایا می‌توانند از هر نوع پروژه‌ای پشتیبانی کنند. حمایت‌کنندگان با توجه به ماهیت پروژه مشمول تخفیف مالیاتی می‌شوند. مثلاً در آلمان وب‌سایت «فرند فاند[7]» یک پلتفرم هدیه-محور است که به راه‌اندازی‌کنندگان کمپین امکان‌ می‌دهد تا برای هر چیزی از دوستان و یا مردم پول جمع کنند.

در مدل پاداش-محور، کمک‌کنندگان در قبال کمک‌های خود کالا یا خدمات دریافت می‌کنند. این مدل نیز به‌اندازه دو مدل بعدی چندان تحت پوشش مقررات درنیامده است. مثلاً در فرانسه وب‌سایت «اولول[8]» یک پلتفرم پاداش-محور است که مشارکت‌کنندگان آن طبق وعده‌های صاحب پروژه پاداش دریافت می‌کنند.

در مدل سوم، کمک‌کنندگان در قبال تأمین مالی یک پروژه بهره دریافت می‌کنند. در اینجا وام‌دهندگان یک پروژه را با نرخ بهره معین و تاریخ سررسید مشخص انتخاب می‌کنند. مثلاً در انگلستان وب‌سایت «فاندینگ سیرکل[9]» یک پلتفرم وام-محور است که در آن مردم مستقیماً به کسب‌وکارهای کوچک وام می‌دهند.

نهایتاً در مدل چهارم، مردم در قبال کمک‌های خود سهام دریافت می‌کنند. این مدل تحت نظارت سازمان‌های مالیاتی کشور است. مثلاً وب‌سایت «اینوسدور[10]» در کشور فنلاند از این نوع است.

2-2- پلتفرم‌های کراودفاندینگ

در اروپا هرچهارنوع مدل دارای پلتفرم است. مدل هدیه-محور و خیریه‌ای غالب‌ترین منبع تأمین مالی در اروپا است و تعداد پلتفرم‌هایی که از کمپین‌های هدیه-محور پشتیبانی می‌کنند، به‌مراتب بیشتر است. کشورهای فرانسه و ایتالیا و انگلستان در سال 2014 قوانین جدیدی را تصویب کرده‌اند که پلتفرم‌های سهام-محور را تسهیل می‌کند. این قوانین باعث خواهد شد که تعداد پلتفرم‌های سهام‌محور افزایش یابد. استفاده از پلتفرم‌های واسطه‌ای اهداف متعددی دارد. اولاً این پلتفرم‌ها دریافت کمک‌های مالی از دوستان و آشنایان را تسهیل می‌کند، زیرا صاحبان کمپین معمولاً خجالت می‌کشند مستقیماً از دوستان و آشنایان پول جمع کنند. ثانیاً پلتفرم‌ها برای هر پروژه‌ای یک صفحه وب باز می‌کنند. این صفحه عمومی به صاحبان کمپین امکان می‌دهد که پروژه خود را تبلیغ کنند. همچنین این پلتفرم به کمک‌کنندگان بالقوه اطمینان خاطر می‌دهد زیرا آنان می‌توانند ببینند که آیا دیگران به این پروژه کمک مالی کرده‌اند یا نه. اگر دیگران به یک پروژه باور داشته باشند، کمک‌کنندگان هم برای کمک کردن مشتاق‌تر می‌شوند. به این مسئله اصطلاحاً «خرد جمعی[11]» می‌گویند که به‌موجب آن افراد در تصمیم‌گیری‌های خود نظر جمع را مدنظر قرار می‌دهند. اکثر پلتفرم‌ها از مدل «همه‌یاهیچ» پیروی می‌کنند. همچنین به لطف این صفحات وب عمومی، کمک‌کنندگان بالقوه می‌توانند ببینند که چه کسانی به پروژه موردنظر کمک کرده‌اند. اگر کمک‌کنندگان بالقوه ببینند که افراد نزدیک به صاحب کمپین هم کمک کرده‌اند، برای مشارکت در پروژه راغب‌تر می‌شوند. این پلتفرم‌ها همچنین باعث می‌شوند که صاحبان کمپین درباره پروژه خود از مردم بازخورد بگیرند. بالاخره اینکه پلتفرم‌ها به پروژه‌ها مشروعیت می‌بخشند، زیرا این پلتفرم‌ها مشخصات فرد راه‌اندازی کننده کمپین و پروژه او را راستی آزمایی می‌کنند و از شیوه‌های متعدد ضدکلاهبرداری استفاده می‌کنند تا امنیت لازم را برای کاربران خود تأمین کنند. پلتفرم‌ها یک مشوق قوی دارند و آن این است که آن‌ها صرفاً برای جذب کلاه‌برداران یا پروژه‌های بی‌ارزش کسب شهرت نمی‌کنند، زیرا در آن صورت اعتبار خود و اعتماد مشتریان خود را از دست می‌دهند. پلتفرم‌ها در رقابت با یکدیگر کالاهای ارزشمندی را به مشتریان خود-که به‌طور بالقوه هم راه‌اندازی‌کنندگان کمپین و هم کمک‌کنندگان مالی هستند- عرضه می‌کنند. کشورهایی نظیر ایتالیا، فرانسه و انگلستان قوانین خاصی را برای کراودفاندینگ تصویب کرده‌اند. لذا پلتفرم‌ها از این قوانین پیروی می‌کنند تا از عواقب حقوقی در امان بمانند.

3- راهبردهای کراودفاندینگ برای نوآوری‌ها و استارت آپ‌های نوآور

بسیاری از نوآوران برای تأمین مالی پروژه‌های نوآورانه خود به کراودفاندینگ روی می‌آورند. اما کراودفاندینگ برای هر نوع استارت‌آپی راه علاج نیست. آشنایی با نحوه اجرای کراودفاندینگ به ما کمک می‌کند تا چالش‌هایی را که نوآوران و کارآفرینان با آن‌ها مواجه هستند، شناسایی کنیم و برای پروژه‌هایی که از طریق کراودفاندینگ تأمین مالی می‌شوند، سیاست‌گذاری کنیم.

1-3- راه‌اندازی یک کمپین کراودفاندینگ

جویندگان سرمایه باید پیش از راه‌اندازی یک کمپین ابتدا راهبرد کمپین خود را تعریف کنند. این راهبرد به دو جنبه تقسیم می‌شود: فرایند ایستا به هنگام شروع کمپین و فرایند پویا در طول کمپین. تمام تصمیمات ایستا بر شانس موفقیت سرمایه‌جویان تأثیر می‌گذارد. در آغاز یک کمپین، راه‌اندازی‌کنندگان کمپین باید:

  • تصمیم بگیرند که آیا پول جمع‌آوری‌شده را صرفاً برای یک پروژه خاص می‌خواهند یا برای کل یک شرکت. نوع کراودفاندینگ بر اساس این تصمیم مشخص می‌شود. کمپین‌های هدیه-محور و پاداش-محور معمولاً از یک پروژه واحد در یک استارت آپ و شرکت نوپا حمایت می‌کنند؛ اما کمپین‌های وام-محور و سهام-محور به استارت‌آپ‌ها و شرکت‌های جاافتاده کمک می‌کنند تا برای پروژه‌های متعدد سرمایه کمک مالی کنند.
  • پلتفرم مطلوب را انتخاب کنند. سرمایه جویان باید نوع کمپین کراودفاندینگ، کیفیت تبلیغات و شبکه پلتفرم را در نظر بگیرند.
  • آستانه‌ها را انتخاب کنند. راه‌اندازی کنندگان کمپین باید طول و مدت‌زمان کمپین و همچنین میزان سرمایه‌ای که می‌خواهند جذب کنند را مشخص کنند.
  • برای پروژه‌های سهام محور طرح سهامی و برای پروژه‌های پاداش محور طرح پاداش-محور را انتخاب کنند.
  • برای کمپین خود تبلیغات کنند.

برخی پلتفرم‌ها امکان تصمیم‌گیری‌های پویا را فراهم می‌کنند. آن‌ها به راه‌اندازی کنندگان کمپین امکان می‌دهند تا کمپین خود را با توجه به واکنش‌های مردم تعدیل یا سازگار کنند.

همه این تصمیمات بر کارآفرینان تأثیر می‌گذارد. استانداردسازی این تصمیمات و شیوه‌ای که پلتفرم‌ها اطلاعات خود را به راه‌اندازی کنندگان کمپین و به مردم عرضه می‌کنند، می‌تواند در بلندمدت به نفع کراودفاندینگ باشد.

2-3- مزایای راه‌اندازی کمپین

اکثر سرمایه جویان پس‌ازآنکه نمی‌توانند به شیوه‌های سنتی مرسوم منابع مالی لازم را تأمین کنند، به کراودفاندینگ روی می‌آورند. بنابراین، کراودفاندینگ خلأ موجود در تأمین سرمایه را پر می‌کند. سرمایه‌جویانی که از کراودفاندینگ استفاده می‌کنند، همچنان کنترل پروژه‌های خود را به دست دارند، زیرا کامنت های دریافتی از مردم را می‌توانند در نظر بگیرند و یا نادیده بگیرند. اگر کراودفاندینگ از نوع وام-محور باشد، آن‌ها خودشان مدت بازپرداخت آن را دیکته می‌کنند. آن‌ها علاوه بر اینکه خلأ ملی خود را پر می‌کنند، این خلأ را با هزینه‌ای کمتر پر می‌کنند. کراودفاندینگ همچنین به کاربران خود این امکان را می‌دهد که نوع کراودفاندینگ و سطح منبع مالی لازم را خودشان تعیین کنند. به‌عبارت‌دیگر، کاربران پلتفرم‌های کراودفاندینگ در تأمین منابع مالی خود اهرم‌های بیشتری در دست دارند، زیرا می‌توانند کمپین خود را متناسب با نیازهای خود طراحی کنند نه اینکه خود را محدود به چیزی کنند که بانک‌ها و یا سرمایه‌گذاران ریسک‌پذیر برای آن‌ها پیشنهاد می‌دهند. نهایتاً اینکه کراودفاندینگ برای پروژه‌های نوآورانه به‌مثابه بیمه اجتماعی است، زیرا در کراودفاندینگ حامیان مالی کمک‌های کوچکی می‌کنند و در این صورت ریسک سرمایه‌گذاری بین جمعیت کثیری از مردم توزیع می‌شود و سرمایه جویان تمام ریسک نوآوری را به جان نمی‌خرند، زیرا نیازی ندارند که تمام سرمایه خود را به‌پای یک پروژه بریزند.

علاوه بر تأمین مالی، سرمایه جویان می‌توانند از نردبان مالی بالا بروند و به منابع دیگر دسترسی پیدا کنند. آن‌ها سرمایه لازم را به‌صورت غیرمستقیم تأمین می‌کنند. مثلاً کراودفاندینگ پاداش-محور نوعی پیش‌فروش است و این پیش‌فروش به کارآفرینان امکان می‌دهد محصول خود را آزمودن کنند. نتایج یک کمپین هم به‌مثابه بازارپژوهی و بازاریابی است. علاوه بر این، کراودفاندینگ امکان دستیابی به سایر منابع غیرمالی را فراهم می‌کند. صاحبان کمپین اغلب در طول کمپین درباره محصول و پروژه خود از مردم کامنت و بازخورد می‌گیرند و آنان با استفاده از این اطلاعات می‌توانند کیفیت محصول خود را ارتقا دهند. آنان می‌توانند با برخی از سرمایه‌گذارانی که مایل‌اند تجربه و تخصص خود را در این پروژه جدید به اشتراک بگذارند، تماس بگیرند.

خلاصه، کراودفاندینگ مکمل شکل‌های سنتی تأمین سرمایه است و امکان دستیابی به شکل‌های سنتی تأمین سرمایه را هم فراهم می‌کند.

3-3- معایب کراودفاندینگ

کراودفاندینگ معایبی نیز دارد. مثلاً صاحبان کمپین سهام-محور با عدم تقارن اطلاعاتی مواجه هستند، زیرا آنان ارزش پروژه خود را بهتر از دیگران می‌دانند. برای فائق آمدن بر این مسئله، آنان باید اطلاعات بیشتری را راجع به پروژه خود فاش‌کنند تا بتوانند از مردم منابع مالی جمع‌کنند. آن‌ها همچنین این دلهره رادارند که افشای اطلاعات بیشتر می‌تواند تأثیری مخرب بر ارزش پروژه‌شان داشته باشد. وب‌سایت‌های کراودفاندینگ گاهی سرمایه‌جویان را دلسرد می‌کند، زیرا این وب‌سایت‌ها به توافقنامه‌های عدم افشا تن نمی‌دهند.

همچنین، راه‌اندازی‌کنندگان کمپین از ذهنیت مردم نیز رنج می‌برند، زیرا سرمایه‌گذاران از تصمیمات دیگران به‌عنوان سیگنالی برای کیفیت پروژه استفاده می‌کنند. کراودفاندینگ از مشکل «پیش قضاوت نادرست» نیز رنج می‌برد، زیرا سرمایه‌گذاران ممکن است فکر کنند که سرمایه‌جویان به این دلیل از کراودفاندینگ استفاده می‌کنند که در تأمین مالی پروژه خود به شیوه‌های رایج شکست‌خورده‌اند. به‌عبارت‌دیگر، استفاده از کراودفاندینگ ممکن است سیگنال‌های منفی بفرستد و سرمایه‌گذاران ممکن است فکر کنند که کراودفاندینگ برای پروژه‌های شکست‌خورده طراحی‌شده است و لذا از سرمایه‌گذاری در این قبیل پروژه‌ها دلسرد شوند.

4- ریسک‌های احتمالی کراودفاندینگ برای حامیان مالی

حامیان مالی به این دلیل در پروژه‌های کراودفاندینگ مشارکت می‌کنند که می‌توانند به محصولاتی که هنوز به تولید انبوه نرسیده‌اند، دسترسی داشته باشند، می‌توانند به فرصت‌های جدید سرمایه‌گذاری دسترسی داشته باشند و یا می‌توانند به‌اتفاق سایر سرمایه‌گذاران یک شبکه ایجاد کنند؛ اما کراودفاندینگ ریسک‌هایی هم برای آن‌ها دارد. در این بخش به پنج نمونه از این ریسک‌ها اشاره می‌کنیم.

1-4- کلاه‌برداری

کلاه‌برداری یکی از تهدیدات بزرگ کراودفاندینگ است. فروشندگان به‌طور سنتی می‌خواهند حسن نیت و اعتبار و حیثیت خود را حفظ کنند، زیرا نمی‌خواهند مشتریان خود را از دست بدهند؛ اما به دلیل بی‌هویت و گمنام بودن افراد در اینترنت و به دلیل اینکه جمع‌آوری پول به شیوه کراودفاندینگ معمولاً به‌صورت مکرر صورت نمی‌گیرد، احتمال کلاه‌برداری وجود دارد.

این ریسک در مورد پلتفرم‌ها صدق نمی‌کند، زیرا پلتفرم‌ها نمی‌خواهند بدنام شوند و مشتریان خود را از دست بدهند. برای این منظور، پلتفرم‌ها مشوق‌هایی در نظرمی گیرند و همچنین با بانک‌هایی که در ارزیابی پروژه‌های قلابی تجربه‌دارند، همکاری می‌کنند. اما ترتیبات قانونی نیز ممکن است جوابگو نباشد، زیرا در کراودفاندینگ مردم معمولاً سرمایه ناچیزی می‌گذارند و لذا مشوق و انگیزه لازم برای شکایت‌کردن از کلاه‌برداران را ندارند. لذا سرمایه‌گذاران کراودفاندینگ معمولاً طعمه کلاه‌برداران می‌شوند. سرمایه‌گذاران برای به حداقل رساندن این ریسک‌ها می‌توانند مبالغ بسیار کمتری را سرمایه‌گذاری کنند و یا می‌توانند در پروژه‌های متعدد سرمایه‌گذاری کنند و ریسک‌ها را پخش کنند. مردم نیز می‌توانند در پیشگیری از کلاه‌برداری نقش‌آفرینی کنند. آن‌ها معمولاً درباره پروژه‌ها سیگنال بفرستند، زیرا می‌توانند ببینند که آیا دیگران هم مشارکت می‌کنند یا نه.

2-4- ناشی بودن کارآفرینان

پروژه‌ها علاوه بر کلاه‌برداری ممکن است به‌صورت ناخواسته شکست بخورد، زیرا کارآفرینان ممکن است ناشی باشند و یا درباره پروژه خود محاسبات نادرست انجام داده باشند. مدل «خرد جمعی» و «همه‌یاهیچ» می‌تواند این مشکل را حل کند، زیرا مردم به پروژه‌هایی گرایش پیدا می‌کنند که سیگنال مثبت بفرستند و سرمایه‌گذاران بیشتری همان سیگنال را دریافت کرده باشند. میزان مشارکت افراد در یک پروژه می‌تواند سیگنال‌هایی درباره کیفیت کارآفرینان به دست دهد.

3-4- نبود بازار ثانویه برای کراودفاندینگ سهام محور

اگر سرمایه‌گذاران بخواهند سهام خود را واگذار کنند، باید سهام خود را یا به خودکار آفرین و یا به دیگر سرمایه‌گذاران بفروشند. اگر کارآفرین آن سهام را بخرد، سرمایه‌گذاران نمی‌توانند بفهمند که آیا ایشان سهام را به قیمت مناسب خریده است یا نه. اگر سرمایه‌گذاران سهام خود را به سرمایه‌گذاران بعدی بفروشند، سرمایه‌گذاران اصلی ممکن است برای تعیین قیمت تلاش مضاعف انجام دهند.

4-4- پرداخت مالیات

پلتفرم‌ها و راه‌اندازی‌کنندگان کمپین با مسائل متعدد مالیاتی مواجه هستند. بسیاری از کشورها برای پروژه‌های هدیه-محور مالیات در نظر می‌گیرند. راه‌اندازی کنندگان کمپین معتقدند که هدیه‌دهندگانی که از طریق پلتفرم‌های کراودفاندینگ کمک مالی کرده‌اند، باید معاف از مالیات باشند. اما این امر شدنی نیست، زیرا پلتفرم‌های کراودفاندینگ اغلب سازمان‌هایی انتفاعی هستند و هزینه‌هایی دریافت‌می‌کنند. این مسائل مالیاتی ممکن است بر کراودفاندینگ تأثیر بگذارد.

5-4- قوانین و مقررات

از یک‌سو قانون‌گذاران به کراودفاندینگ پاداش-محور توجه کمتری می‌کنند، زیرا نوعی پیش‌فروش است و همان قوانین سنتی بازار در این مورد اجرا می‌شود (اگر محصول به مشتری تحویل داده نشود، از مشتری حمایت می‌شود)؛ اما برخی مصرف‌کنندگان درباره بعضی پروژه‌ها و محصولات ابراز نگرانی کرده‌اند. آنان می‌گویند که بدون نظارت دقیق، کراودفاندینگ ممکن است محصولات خطرناک را در جریان تجارت قرار دهد و جمعیت کثیری از مردم به دلیل اینترنت- محور بودن کراودینگ در معرض خطر قرار بگیرند. از سوی دیگر، کراودفاندینگ سهام-محور و وام-محور موردتوجه شدید قانون‌گذاران قرارگرفته‌اند. کراودفاندینگ وام-محور با بانک‌ها رقابت می‌کند. کراودفاندینگ سهام-محور به فروش سهام متکی است که اغلب در حوزه اختیار سازمان‌های مالیاتی قرار دارند. مقررات مربوط به کراودفاندینگ سهام-محور و وام-محور می‌تواند پیچیده باشد. لذا برخی پلتفرم‌ها به‌گونه‌ای سامان‌دهی می‌شوند که از قوانین و مقررات به دور باشند. درحالی‌که برخی پلتفرم‌ها ترجیح می‌دهند قوانین مالی غیر‌شفاف را که ممکن است بر کراودفاندینگ اعمال شوند، به چالش می‌کشند.

5- قوانین موجود برای کنترل سه بازیگر اصلی کراودفاندینگ

سه بازیگر اصلی کراودفاندینگ (حامیان مالی، پلتفرم‌ها و راه‌اندازی‌کنندگان کمپین) در اتحادیه اروپا زیر ذره‌بین قانون قرار دارند. کمیسیون اروپا دستورالعمل‌هایی را برای کمپین‌های سهام-محور صادر کرده است.

1-5- قوانین مربوط به پلتفرم‌ها

در حال حاضر، پلتفرم‌ها به طرق مختلف تحت نظارت قانون قرار دارند: 1) ثبت رسمی در مراجع قانونی (پلتفرم‌ها باید به‌عنوان کارگزار بهابازار ثبت رسمی شده باشند)، 2) استلزامات نهادی ازجمله استلزام سرمایه برای پلتفرم‌ها (پلتفرم‌ها باید به بانک‌ها متصل باشند)، 3) محدود کردن مدل‌های کراودفاندینگ

2-5- قوانین مربوط به حامیان مالی

قوانین موجود حامیان مالی را با مدنظر قرار دادن سؤالات زیر محدود کرده است و لذا هرکسی نمی‌تواند حامی مالی باشد:

-چه کسانی می‌توانند حامی مالی باشند؟

-یک حامی مالی تا چه سقفی می‌تواند سرمایه‌گذاری کند؟

-یک حامی مالی چند وقت به چند وقت می‌تواند سرمایه‌گذاری کند؟

قوانین کشورهای مختلف اروپا در این مورد متفاوت است، اما کمسیون اروپا تلاش می‌کند همه کشورهای اروپایی را تحت یک قانون مشترک دربیاورد.

3-5- قوانین مربوط به راه‌اندازی کنندگان کمپین

قوانین مربوط به راه‌اندازی کنندگان کمپین سه سؤال زیر را مدنظر قرار می‌دهند:

-چه کسانی می‌توانند کمپین راه‌اندازی کنند؟

– راه‌اندازی‌کنندگان کمپین تا چه سقفی مجاز به جمع‌آوری پول هستند؟

– راه‌اندازی‌کنندگان کمپین چند وقت به چند وقت می‌توانند پول جمع کنند؟

قوانین موجود در اروپا برای راه‌اندازی‌کنندگان کمپین محدودیت‌هایی قائل شده است. مثلاً در ایتالیا صرفاً استارت‌آپ‌های نوآور مجاز به راه‌اندازی کمپین هستند. برای اینکه یک استارت‌آپ برچسب نوآور بخورد، نباید بیشتر از 48 ماه قدمت داشته باشد و ارزش سوددهی آن نباید بیش از 5 میلیون یورو باشد.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

هدف این سند تبیین پتانسیل‌ها و محدودیت‌های کراودفاندینگ بود. در مورد پتانسیل‌های کراودفاندینگ دو نتیجه می‌توان گرفت: اولاً کراودفاندینگ این پتانسیل را دارد که مکمل شیوه‌های سنتی تأمین منابع مالی پروژه‌های نوآورانه باشد. میزان موفقیت کراودفاندینگ به قوانین حاکم و محدودیت‌های اعمال‌شده بر سه بازیگر اصلی کراودفاندینگ بستگی دارد. ثانیاً، کراودفاندینگ این پتانسیل را دارد که به‌عنوان نردبان ترقی پروژه‌های نوآورانه باشد.

درباره این سند

سند حاضر در چارچوب پروژه «یوریپیدیس[12]» در سال 2015 توسط «مؤسسه آینده‌پژوهی فنّاوری[13]» کمیسیون اروپا منتشرشده است. پروژه یوریپیدیس باهدف ترویج نوآوری و کارآفرینی دیجیتالی در اتحادیه اروپا طبق سند چشم‌انداز 2020 اروپا آخرین وضعیت سایبری اروپا در عرصه نوآوری را رصد و ارزیابی می‌کند. این سند با عطف توجه به هدف فوق، یکی از موانع موجود بر سر راه نوآوران و کارآفرینان یعنی «جذب سرمایه» را واکاوی می‌کند.

پانوشت‌ها

  1. گزارش حاضر دریک سند رسمی با عنوان «درک کراودفاندینگ و مقررات آن» با مشخصات زیر توسط کمیسیون اروپا منتشرشده است:

European Commission (2015), Understanding Crowdfunding and its Regulations

  1. Funding portals
  2. Donation crowdfunding
  3. Reward crowdfunding
  4. Lending crowdfunding
  5. Equity crowdfunding
  6. FriendFund
  7. Ulule
  8. Funding Circle
  9. Invesdor
  10. wisdom of the crowd
  11. European innovation policies for the digital shift (Euripidis)
  12. Institute for Prospective Technological Studies (IPTS)

 

 

نحوۀ ارجاع به این مقاله

کریم‌زاده، عبداله. (1395، 30 تیر). کراودفاندینگ و فضای سایبر. مجله دیجیتالی سایبرپژوهی، 1، (14-1).

 

استفاده از مطالب این مقاله فقط با ذکر منبع بلامانع است.

نظر دادن